نصف آن درونج است و بالخاصيه جهت قروح عجان كه ما بين خصيه و مقعده است نافع و گويند از خواص آنست كه چون شاخ آن را با كندر بخور كنند و در لته بسته در شب چهاردهم ماه قمرى در تحت جامه خواب شخص حاجتمند گذارند در خواب شخصى را بيند كه از حاجت او جواب گويد و روغن شكوفه آن كه دهن القندول نامند كه به طريق روغن گل بنفشه و بادام گيرند و به جاى بادام كنجد مقشر باشد بسيار خوشبو و آشاميدن نيم اوقيه آن با شراب زردك يا ميبه جهت تقويت فم معده و حقنه آن با ادويه حاسبه جهت اسهال رطوبى و طلاى آن جهت فالج و شقيقه و امراض دماغى و عصبانى و تفتيح سده دماغى و تقويت پرده‌هاى آن و تقويت باه و نعوظ و تحليل رياح و اورام صلبه نافع . دارفلفل به فتح دال مهمله و الف و راى مهمله و كسر دو فا و سكون دو لام بعد از فاى اول و دويّم به فارسى فلفل دراز و به هندى پيپل و پيپلى نامند . ماهيت آن : ثمر نباتى است بياره‌دار و برگ آن شبيه به برگ تانبول و از آن اندك كوچك‌تر و با حدت و تلخى و ثمر آن طولانى شبيه به شاه‌توت و سياه رنگ و كوچكتر از آن و خشك دانه‌هاى آن كوچك و سرخ رنگ و پيوسته به هم و بالاى آنها غلافى رقيق و پرده‌هاى سياه رنگ در بين دانه‌ها و طعم آن تند و با اندك تلخى ( و حدت و تلخى ) « 1 » و حدت پوست آن زياده از دانه آن و بيخ آن گره‌دار منشعب و پوست آن اغبر و مغز آن سفيد و ريشه‌دار تند طعم و فلفل مويه عبارت از آنست و در حرف فا خواهد آمد . طبيعت آن : در آخر دويّم گرم و خشك و بعضى در اول سيّم گفته‌اند . افعال و خواص آن : محلل مواد بارده و رياح و مفتح سده جگر و سپرز و هاضم طعام و مقوى معده و رافع قى و خوشبو كننده دهان و رحم و مسخن احشا و محرك باه و زياده كننده منى و مدر بول و حيض و مسقط جنين و جهت فالج و صرع و سرفه بارد رطوبى و نقرس و عرق النساء و تقويت پشت و گزيدگى عقرب و رتيلا و تنوير اخلاط بدن و بالجمله امراض بارده رطبه را مفيد و اكتحال آن كه در جگر بز گذاشته و يا كوبيده بر آن پاشيده كباب كرده باشند جهت شبكورى و طلاى آن با روغن جهت نهش عقرب و رتيلا و افعى نافع و در امر باه قايم مقام زنجبيل . مقدار شربت آن : تا يك مثقال . مضر سر و مصدع ، مصلح آن صمغ عربى و صندل و گلاب . بدل آن : به وزن آن فلفل سفيد و گويند به وزن آن زنجبيل و زرنباد است بالسويه . دارهلد به فتح دال و الف و راى مهمله و فتح ها و سكون لام و دال مهمله آن را دارچوبه و به هندى انبى هلدى نيز نامند . ماهيت آن : درختى است هندى چوب آن زرد و گويند رسوت كه حضض هندى باشد عصاره آنست چنانچه در حرف الحا در حضض ذكر يافت . طبيعت آن : گرم و خشك . افعال و خواص آن : محلل و رادع و زود هضم . * اعضاء الرأس * جهت امراض سر و گوش و دهان نافع و طعم دهان را نيكو گرداند . * اعضاء الغذاء و النفض * جهت تفتيت حصات و حبس البول . * الحمى و الجروح و القروح و غيرها * جهت تب بلغمى و اندمال جراحات و قروح و جرب و خارش شرباً و ضماداً مؤثر و دهن و مرهم آن در قرابادين ذكر يافت در ادهان و مراهم . دانج ابروج به فتح دال و الف و فتح نون و سكون جيم و فتح الف و سكون باى موحده و ضم راى مهمله و سكون واو و جيم و دانگ افرونگ نيز نامند و به شيرازى انجكك . ماهيت آن : تخم امرود جنگلى است بزرگتر از بهدانه مايل به مثلثى شكل پوست آن سياه رنگ و مغز آن سفيد و شيرين و لذيذ و آن را برشته مقشر نموده تنقل مىنمايند . منبت آن كوه كيلويه است از توابع ولايت فارس و جاى ديگر نمىشود . طبيعت آن : در اول گرم و در رطوبت و يبوست معتدل و برشته آن مايل به يبوست . افعال و خواص آن : موافق سينه و حنجره و اعصاب متشنجه و مبهى و مسمن و مدر بول و غذاييت بر آن غالب و آشاميدن شيره آن كه بكوبند و در آب شيره آن را برآورند جهت ادرار حيض مفيد و اكثار آن مفسد معده ، مصلح آن شيرينيها است . دانك به فتح دال و الف و فتح نون و كاف . ماهيت آن : صاحب تحفه نوشته كه امين الدوله گويد تخمى است شبيه به تودرى سرخ و از آن ريزه‌تر و گياه آن به قدر شبرى و در كوهستان طبرستان و نواح آن يافت مىشود . طبيعت آن : گرم و تر .

--> ( 1 ) . فقط در ب